Khàn tiếng và bệnh lý thanh quản

Thanh quản nằm ở vị trí ngã tư đường ăn và đường thở, thanh quản tiếp giáp từ hạ họng với khí quản. Vì vậy các tổn thương vùng lân cận từ mũi xoang xuống khí quản, thực quản lên đều có thể gây tổn thương tới thanh quản.
Cấu trúc chủ yếu của thanh quản là sụn, cơ, thần kinh, mạch máu, nối giữa các sụn là các cơ, màng như: màng nhẫn – giáp, màng giáp – móng và các cơ căng, cơ mở, cơ khép, v.v. Các sụn, các cơ có tác dụng làm vận động dây thanh khi nói, khi ăn, khi thở. Sự vận động thanh quản được chi phối bởi dây thần kinh hồi quy (xuất phát từ dây thần kinh X), trừ cơ nhẫn – giáp chi phối do dây thần kinh thanh quản trên.

Bề mặt thanh quản được che phủ bởi lớp niêm mạc biểu mô trụ, biểu mô lát, lớp dưới niêm mạc là tổ chức lỏng lẻo nên tổ chức niêm mạc rất dễ bị phù nề.

Chức năng của thanh quản chủ yếu là chức năng phát âm và hô hấp:
Chức năng hô hấp làm lưu thông đường thở và bảo vệ đường hô hấp. ở thì thở vào thanh môn mở ra tối đa, ở thì thở ra thanh môn mở vừa phải, vì vậy khi liệt cơ mở và cơ thắt hoặc cơ khép phù nề bệnh nhân xuất hiện khó thở. Phản xạ của thanh quản rất nhạy cảm, mỗi khi có dị vật hoặc khí độc xâm nhập niêm mạc hạ họng thanh quản gây phản xạ ho ngay tức thì.

Chức năng nói cho đến nay còn nhiều giả thuyết về cơ chế phát âm.
– Cơ chế hồi cơ (theoric myoelasticque) cho rằng sự rung động của dây thanh đai được sinh ra do sự mất thăng bằng giữa trương lực thanh đai và áp lực của không khí ở hạ thanh môn.
– Giả thuyết thần kinh của Husson cho rằng rung động dây thần kinh là do luồng thần kinh tác động vào các bó cơ của cơ giáp phễu.
– Giả thuyết rung sóng niêm mạc thanh đai cho rằng khi luồng không khí thoát qua thanh môn tạo ra sóng rung động ở niêm mạc thanh đai khi phát âm. Vì vậy khi tổn thương ở niêm mạc dây thanh như phù nề, xơ sẹo đều ảnh hưởng tới sự rung động dây thanh, tới chất lượng giọng nói. Tiếng nói khi thanh quản phát âm ra chưa hoàn chỉnh nó còn được cộng hưởng bởi các xoang mặt, lưu thông qua mũi, họng miệng, môi, lưỡi mới tạo ra giọng nói hoàn chỉnh ở từng cá nhân.

Từ cấu tạo trên, chúng ta thấy sự tổn thương ở vùng mũi họng và đường hô hấp cũng như toàn thân đều có thể ảnh hưởng tới bệnh lý thanh quản, tác động tới chất lượng giọng nói. Tổn thương trực tiếp thanh quản thường biểu hiện ho, khó thở, khó nuốt, rối loạn phát âm như: viêm thanh quản cấp, u thanh quản, lao thanh quản

Nguyên nhân viêm thanh quản thường gặp viêm thanh quản sau cảm cúm, sau lạnh đột ngột, viêm thanh quản sởi (trước, trong phát ban, sau phát ban), viêm thanh quản rít thường gặp ở bệnh bạch hầu, viêm thanh quản do dị ứng. Tất cả những bệnh lý thanh quản đều ảnh hưởng trực tiếp tới giọng nói của người bệnh.

Tại chỗ thanh quản tổn thương thường thấy phù nề thanh nhiệt, viêm tấy dây thanh, nếu tổn thương cấp tính mức độ nặng có thể thấy loét, hoại tử, áp xe dây thanh, nếu tổn thương kéo dài viêm mạn tính lớp niêm mạc, các tế bào trụ mất lớp lông chuyển còn lại lớp tế bào dẹt, tổ chức xơ phát triển, polip dây thanh hoặc hạt thanh đai, papilom thanh quản hình thành…

Một số hình thái bệnh lý thanh quản biểu hiện qua giọng nói

Khàn tiếng; tiếng nói mất âm sắc, rè rè nói không rõ ràng thường gặp viêm thanh quản.
Tiếng nói phều phào, yếu ớt, ngắt hơi, đứt quãng, do thở quá yếu ngắt quãng không đủ rung dây thanh tạo thành tiếng rõ ràng.
Tiếng cứng người nghe cảm giác người nói phải rặn để phát âm thường thấy ở trường hợp K thanh quản.
Tiếng hai giọng do liệt một bên dây thần kinh hồi quy ảnh hưởng tới vận động một bên dây thanh, khi nói tần số rung động được một bên dây thanh, còn lại bên liệt rung động kém lệch tần số so với dây thanh không bị liệt, nên tạo ra 2 giọng nói.
– Khập khiễng thanh quản từng lúc: Bệnh nhân nói không được dài, nói sau vài phút bị mất tiếng, nghỉ nói vài phút giọng nói lại xuất hiện trở lại, tiếp tục nói lại mất tiếng.
Mất tiếng thường gặp ở lao thanh quản.

Ðể chẩn đoán bệnh lý thanh quản một cách chính xác, người bệnh phải đến cơ sở khám bệnh do thầy thuốc chuyên khoa khám thanh quản bằng các dụng cụ như: soi thanh quản gián tiếp, soi trực tiếp hoặc nội soi thanh quản bằng ống soi mềm khi ống cứng không phát hiện được. Tìm nguyên nhân tổn thương thanh quản như viêm thanh quản, nấm thanh quản, lao thanh quản,v.v. hoặc có sự chèn ép vận động dây thanh từ ngoài vào, sau đó chỉ dẫn các biện pháp điều trị như làm thuốc thanh quản, khí dung, điều trị bằng các loại thuốc kháng sinh đặc hiệu, thuốc chống phù nề hoặc phẫu thuật vi phẫu thanh quản. Lưu ý trong giai đoạn điều trị phải kiêng nói to, nói nhiều và các chất dễ gây dị ứng, đồng thời có thể kết hợp xúc miệng bằng các dung dịch sát khuẩn như: Givalex pha loãng theo chỉ dẫn, dung dịch TB,… và ngậm cam thảo thường xuyên.
Tác giả: TS. Nguyễn Hữu Nghĩa
Nguồn: Báo sức khoẻ và đời sống số 10 – Thứ năm 23/1/2003

MỌI NGƯỜI THAM KHẢO NHẬN XÉT CỦA BỆNH NHÂN TRÊN TRANG FACEBOOK Tư Vấn, Điều trị Bệnh Khàn Tiếng Community

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *